การถูกโจมตีด้วย Ransomware หรือมัลแวร์เรียกค่าไถ่ เป็นฝันร้ายที่สามารถหยุดชะงักการดำเนินธุรกิจได้ในทันที ตั้งแต่ไฟล์ถูกเข้ารหัสจนถึงระบบล่มทั้งหมด เมื่อเกิดเหตุการณ์นี้ขึ้น การตอบสนองที่รวดเร็วและเป็นระบบ คือสิ่งสำคัญที่สุดในการจำกัดความเสียหาย ป้องกันการแพร่กระจาย และเพิ่มโอกาสในการกู้คืนข้อมูล บทความนี้สรุป 7 ขั้นตอนที่ต้องทำทันทีตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ และ 3 ข้อห้ามเด็ดขาดที่คุณต้องหลีกเลี่ยง

7 ขั้นตอนที่ต้องทำทันทีเมื่อถูก Ransomware โจมตี

เมื่อคุณตรวจพบข้อความเรียกค่าไถ่หรือสังเกตเห็นสัญญาณการเข้ารหัสไฟล์ อย่าตื่นตระหนก แต่ให้ปฏิบัติตามแผนปฏิบัติการเหล่านี้ทันทีเพื่อควบคุมสถานการณ์

1. แยกและกักกันระบบที่ติดเชื้อ (Isolate and Contain)

นี่คือขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการป้องกันไม่ให้ Ransomware แพร่กระจายไปยังส่วนอื่น ๆ ของเครือข่าย หรือเซิร์ฟเวอร์สำรอง

• ถอดสาย LAN/ปิด Wi-Fi: ถอดสาย Ethernet หรือปิด Wi-Fi/Bluetooth ทันทีบนอุปกรณ์ที่ติดเชื้อ
• ตัดการเชื่อมต่อเครือข่าย: หากมีการติดเชื้อหลายระบบ ให้พิจารณาตัดการเชื่อมต่อเครือข่ายทั้งหมด (ที่ระดับ Switch) เพื่อแยกส่วนที่ติดเชื้อออกจากส่วนที่ปลอดภัย
• ถอดอุปกรณ์สำรองข้อมูล: รีบถอด External Hard Drive, USB Drive, หรืออุปกรณ์สำรองข้อมูลอื่น ๆ ที่เชื่อมต่ออยู่กับเครื่องออก

2. บันทึกหลักฐานและข้อความเรียกค่าไถ่ (Document the Incident)

ก่อนดำเนินการใด ๆ ให้บันทึกรายละเอียดของเหตุการณ์ไว้เป็นหลักฐานเพื่อประโยชน์ในการสอบสวนทางนิติวิทยาศาสตร์ (Forensics) และการรายงาน

• ถ่ายภาพหน้าจอ: ถ่ายภาพข้อความเรียกค่าไถ่ (Ransom Note), ชื่อไฟล์ที่ถูกเข้ารหัสใหม่, และสิ่งผิดปกติอื่น ๆ
• บันทึกชื่อ Ransomware: พยายามระบุชื่อสายพันธุ์ของ Ransomware หากทำได้ (อาจสังเกตจากส่วนขยายของไฟล์ที่เปลี่ยนไป)

3. แจ้งทีม IT และผู้บริหารที่เกี่ยวข้อง (Inform Stakeholders)

ดำเนินการตามแผนการตอบสนองต่อเหตุการณ์ (Incident Response Plan) ที่กำหนดไว้ และแจ้งผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทั้งหมด

• ผู้บริหาร: แจ้งผู้บริหารระดับสูงเพื่อประเมินผลกระทบทางธุรกิจและกฎหมาย
• ทีมรักษาความปลอดภัย: ติดต่อทีม IT Security ภายใน หรือผู้เชี่ยวชาญภายนอก (Cybersecurity Consultants) เพื่อเริ่มต้นกระบวนการกอบกู้

4. ตรวจสอบสถานะการสำรองข้อมูล (Verify Backups)

ตรวจสอบทันทีว่าคุณมีข้อมูลสำรองที่สะอาดและใช้งานได้หรือไม่ (โดยเฉพาะข้อมูลสำรองที่เก็บไว้นอกเครือข่าย/Offline Backups)

• ตรวจสอบความสมบูรณ์: ตรวจสอบว่าข้อมูลสำรองล่าสุดยังคงอยู่ ไม่ถูก Ransomware เข้ารหัสตามไปด้วย และไม่มีมัลแวร์แฝงอยู่ก่อนการกู้คืน

5. ระบุสายพันธุ์และค้นหาเครื่องมือถอดรหัส (Identify and Search Decryptors)

ใช้เครื่องมือออนไลน์จากหน่วยงานด้านความปลอดภัย หรือผู้ผลิตโปรแกรมป้องกันไวรัสเพื่อระบุสายพันธุ์ Ransomware

• ค้นหา Decryptors ฟรี: บางสายพันธุ์อาจมีเครื่องมือถอดรหัส (Decryptor) ที่นักวิจัยด้านความปลอดภัยสร้างไว้ให้ใช้ฟรี ห้ามติดต่อแฮกเกอร์ก่อนขั้นตอนนี้

6. รายงานเหตุการณ์ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (Report to Authorities)

การรายงานเหตุการณ์ช่วยป้องกันผู้อื่นไม่ให้ตกเป็นเหยื่อ และอาจมีประโยชน์ในการกู้คืนข้อมูล

• หน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย: แจ้งตำรวจหรือหน่วยงานความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (NCSA)
• บริษัทประกันไซเบอร์: หากคุณทำประกันภัยไซเบอร์ไว้ ให้ติดต่อบริษัทประกันทันที

7. กู้คืนระบบอย่างเป็นขั้นเป็นตอน (Systematic Recovery)

เมื่อมั่นใจว่า Ransomware ถูกกำจัดแล้ว ให้เริ่มกระบวนการกู้คืนโดยใช้ข้อมูลสำรองที่สะอาดและเป็นปัจจุบัน

• Wipe & Reinstall: ล้างระบบปฏิบัติการ (Wipe the Hard Drive) และติดตั้งใหม่ทั้งหมดบนเครื่องที่ติดเชื้อเพื่อกำจัดมัลแวร์ที่ฝังตัวอยู่
• Patch & Harden: อัปเดตแพตช์ความปลอดภัยทั้งหมด และเสริมความแข็งแกร่งของระบบก่อนนำกลับเข้าสู่เครือข่าย

3 ข้อห้ามเด็ดขาดที่คุณไม่ควรทำ!

การกระทำบางอย่างในช่วงเวลาฉุกเฉินอาจทำลายโอกาสในการกู้คืนข้อมูลหรือทำให้สถานการณ์แย่ลงไปอีก

1. ห้ามจ่ายค่าไถ่ (Do Not Pay the Ransom)

หน่วยงานด้านความปลอดภัยส่วนใหญ่ (เช่น FBI และ CISA) ไม่แนะนำให้จ่ายค่าไถ่ เพราะ:

• ไม่มีการรับประกัน: การจ่ายค่าไถ่ไม่ได้รับประกันว่าคุณจะได้ข้อมูลคืน
• กระตุ้นอาชญากร: การจ่ายเงินเท่ากับการสนับสนุนและกระตุ้นให้อาชญากรไซเบอร์โจมตีต่อไป
• อาจถูกโจมตีซ้ำ: องค์กรที่จ่ายค่าไถ่มักตกเป็นเป้าหมายซ้ำในอนาคต

2. ห้ามรีบูตหรือปิดเครื่องเซิร์ฟเวอร์ทันที (Do Not Immediately Reboot/Power Off Servers)

การรีบูตเซิร์ฟเวอร์หรืออุปกรณ์ที่ติดเชื้อทันทีจะทำให้หลักฐานสำคัญที่อยู่ในหน่วยความจำชั่วคราว (Volatile Memory) หายไป ซึ่งหลักฐานเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสืบสวนทางนิติวิทยาศาสตร์และการระบุช่องโหว่

• ควรทำ: หากจำเป็นต้องหยุดเครื่องจริง ๆ ให้ใช้วิธี Isolate (ตัดการเชื่อมต่อเครือข่าย) ก่อน หรือใช้วิธีจำศีล (Hibernate) แทนการปิดเครื่อง

3. ห้ามพยายามแก้ไขหรือลบ Ransomware ด้วยตนเอง (Do Not Attempt Self-Cleaning)

การพยายามลบไฟล์มัลแวร์หรือกู้คืนไฟล์ด้วยเครื่องมือที่ไม่เชี่ยวชาญอาจทำลายหลักฐานที่สำคัญ หรือทำให้ไฟล์ถูกเข้ารหัสซ้ำจนไม่สามารถถอดรหัสได้ แม้ในภายหลังจะมีเครื่องมือที่เหมาะสม

• ควรทำ: เก็บหลักฐานไว้ทั้งหมด และให้ผู้เชี่ยวชาญด้าน Incident Response เป็นผู้ดำเนินการ

Bluebik Group: พันธมิตรผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์

การรับมือกับภัยคุกคามไซเบอร์อย่าง Ransomware ต้องอาศัยความรู้เฉพาะทาง ความเร็ว และความแม่นยำในการวางแผนฟื้นฟู Bluebik Group ที่ปรึกษาธุรกิจด้าน Digital Transformation และ Cybersecurity ชั้นนำของไทย พร้อมให้บริการ Incident Response, การวิเคราะห์ความเสี่ยงเชิงรุก (Threat Hunting), การตรวจสอบช่องโหว่ (Vulnerability Assessment) และการวางแผน Cyber Resilience อย่างรอบด้าน เพื่อให้ธุรกิจของคุณไม่เพียงแค่ฟื้นฟูจากการโจมตีเท่านั้น แต่สามารถเสริมเกราะป้องกันเพื่อรับมือกับภัยไซเบอร์ในอนาคตได้อย่างยั่งยืน สนใจบริการดูแลความมั่นคงปลอดภัยแบบครบวงจร ติดต่อ Bluebik ได้ที่ https://bluebik.com/th/

 

ติดตามทุกเทรนด์ธุรกิจและนวัตกรรมเทคโนโลยีไปกับเรา 

 

Source:

• CISA – StopRansomware Guide
• No More Ransom Project – Free Decryption Tools & Ransomware Identification
• FBI Cybercrime Division – Don’t Pay the Ransom
• Ransomware response | Microsoft Security Blog